Gość Radia Jard
dr Karol Łapiński
Jawność wynagrodzeń i rewolucja w stażu pracy. Co zmieniło się w prawie pracy w 2026 roku?
Gościem Radia Jard był dr Karol Łapiński, p.o. okręgowy inspektor pracy w Białymstoku. Pierwsze spotkanie w nowym roku stało się okazją do podsumowania działań PIP w 2025 roku, ale przede wszystkim do rozmowy o ważnych zmianach w prawie pracy, które weszły w życie na przełomie 2025 i 2026 roku. Chodzi m.in. o jawność wynagrodzeń, neutralność płciową w ogłoszeniach o pracę oraz nowe zasady wliczania stażu pracy.
Podsumowanie 2025 roku w Państwowej Inspekcji Pracy
Rok 2025 był dla Państwowej Inspekcji Pracy okresem intensywnej działalności kontrolno-nadzorczej. W województwie podlaskim przeprowadzono 2335 kontroli w blisko 2000 podmiotów.
W ich efekcie wydano ponad 11 tysięcy decyzji, 377 poleceń oraz blisko 10 tysięcy wniosków i wystąpień, dotyczących m.in. czasu pracy i wynagrodzeń.
Jak podkreślił dr Karol Łapiński, oprócz kontroli PIP prowadziła również liczne działania prewencyjne i promocyjne, związane z edukacją w zakresie prawa pracy.
Jawność wynagrodzeń – nowe obowiązki pracodawców
Jedną z najważniejszych zmian, które weszły w życie 24 grudnia 2025 roku, są przepisy dotyczące jawności wynagrodzeń przy rekrutacji.
Zgodnie z nowymi regulacjami pracodawca ma obowiązek poinformować kandydata o:
- początkowym wynagrodzeniu lub
- widełkach płacowych przewidzianych na danym stanowisku.
Informacja ta powinna zostać przekazana:
- w ogłoszeniu o pracę,
- lub – jeśli nie było ogłoszenia – przed rozmową kwalifikacyjną (pisemnie lub elektronicznie),
- najpóźniej przed podpisaniem umowy o pracę.
Celem zmian jest wzmocnienie pozycji negocjacyjnej kandydata i zapewnienie mu realnej wiedzy o warunkach płacowych przed podjęciem decyzji o zatrudnieniu.
Czy nowe przepisy już działają?
Jak zaznaczył dr Karol Łapiński, na ocenę skuteczności przepisów jest jeszcze za wcześnie — obowiązują one dopiero od kilku tygodni.
Jednak po raz pierwszy w polskim prawie jasno zapisano, że pracownik musi otrzymać informację o wynagrodzeniu przed podpisaniem umowy, co samo w sobie stanowi istotny krok naprzód.
Jawność płac a prawa obecnych pracowników
Nowe przepisy dotyczą obecnie głównie kandydatów do pracy, jednak ich konsekwencje mogą odczuć również osoby już zatrudnione.
Jeżeli pracownik zauważy, że w ogłoszeniu o pracę oferowane są wyższe zarobki na podobnym stanowisku, może:
- zapytać pracodawcę o swoje wynagrodzenie,
- a w przypadku podejrzenia nierównego traktowania — wystąpić do sądu pracy.
W takich sprawach możliwe jest dochodzenie odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie, które obecnie wynosi 4866 zł brutto.
Neutralność płciowa w ogłoszeniach o pracę
Kolejną zmianą jest obowiązek stosowania neutralnych płciowo nazw stanowisk oraz prowadzenia niedyskryminującego procesu rekrutacyjnego.
W praktyce oznacza to m.in.:
- używanie sformułowań takich jak „osoba do obsługi sekretariatu”
- lub stosowanie form podwójnych, np. „sekretarka/sekretarz”.
Choć temat wzbudza emocje i bywa obiektem żartów, przepisy te wynikają z regulacji unijnych i muszą być stosowane przez pracodawców.
Nowe zasady wliczania stażu pracy – prawdziwa rewolucja
Od 1 stycznia 2026 roku (dla sektora publicznego) oraz od 1 maja 2026 roku (dla pracodawców prywatnych) wchodzą w życie przełomowe zmiany dotyczące stażu pracy.
Do pracownicznego stażu pracy będzie można wliczyć m.in.:
- okresy prowadzenia działalności gospodarczej (jeśli opłacano składki),
- pracę na umowach cywilnoprawnych (zlecenie, agencyjne, świadczenie usług),
- niektóre okresy pracy studentów i osób korzystających z „ulgi na start”.
Jak udokumentować staż pracy?
Wliczenie wcześniejszych okresów nie odbywa się automatycznie.
Pracownik musi:
- złożyć wniosek do ZUS o wydanie zaświadczenia,
- następnie przedłożyć je pracodawcy wraz z krótkim wnioskiem o zaliczenie stażu.
W niektórych przypadkach konieczne będzie dołączenie umów, rachunków lub dokumentów podatkowych.
Ile lat wstecz można doliczyć?
Nowe przepisy obejmują również umowy zawarte wiele lat temu — nawet sprzed 10, 15 czy 20 lat.
Dla pracowników już zatrudnionych przewidziano jednak termin przejściowy:
- pracownicy sektora publicznego mają czas do 1 stycznia 2028 roku,
- pracownicy sektora prywatnego — do 1 maja 2028 roku.
Po tym terminie nieudokumentowane okresy mogą przepaść.
Na co wpływa wydłużony staż pracy?
Zaliczenie dodatkowych okresów do stażu pracy ma realne konsekwencje, m.in.:
- wyższy wymiar urlopu wypoczynkowego (20 lub 26 dni),
- dłuższy okres wypowiedzenia,
- prawo do dodatków stażowych i nagród jubileuszowych (jeśli obowiązują),
- spełnienie wymogów stażowych przy rekrutacjach i awansach.