Agnieszka Ambrożek i Urszula Glińska

Czerniak nie tylko latem. Ekspertki sanepidu przypominają o profilaktyce przez cały rok

Choć zima kojarzy się raczej z ochroną przed mrozem niż słońcem, to właśnie teraz warto pamiętać o profilaktyce czerniaka – podkreślały ekspertki Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Białymstoku podczas audycji „Zdrowie na fali” w Radiu Jard. Gośćmi programu były Agnieszka Ambrożek oraz Urszula Glińska, które zwracały uwagę na znaczenie wczesnego wykrywania zmian skórnych i regularnego samobadania.

Zima nie chroni przed promieniowaniem UV

Jak wyjaśniały specjalistki, temat czerniaka pojawia się zimą nieprzypadkowo. Śnieg odbija promienie słoneczne, a promieniowanie ultrafioletowe dociera do nas zarówno z góry, jak i od podłoża. Dodatkowo wiele osób w tym okresie wyjeżdża do ciepłych krajów, gdzie ekspozycja na słońce jest jeszcze większa.

Okazją do przypominania o profilaktyce są również zbliżające się wydarzenia zdrowotne, takie jak Światowy Dzień Walki z Rakiem czy Światowy Dzień Chorego. Statystyki pokazują, że w Polsce co roku diagnozuje się około 4 tysięcy nowych przypadków czerniaka.

Czym jest czerniak i kto jest najbardziej narażony?

Czerniak to złośliwy nowotwór skóry wywodzący się z melanocytów, czyli komórek barwnikowych. Może pojawić się zarówno na istniejącym znamieniu, jak i na zdrowej skórze. Choroba rozwija się szybko i może dawać przerzuty, jednak wcześnie wykryta jest w pełni wyleczalna.

Na szczególną czujność powinny zwrócić uwagę osoby o jasnej karnacji, jasnych włosach i oczach, z piegami lub dużą liczbą znamion, a także te, u których w rodzinie występował czerniak. Statystycznie u mężczyzn zmiany częściej pojawiają się na plecach, a u kobiet na nogach – jednak eksperci podkreślają, że obserwować należy całe ciało.

ABCDE samobadania skóry

Podstawą profilaktyki jest regularne samobadanie. Specjalistki przypomniały zasadę ABCDE, która pomaga ocenić, czy zmiana skórna powinna skłonić nas do wizyty u lekarza:

• A – asymetria: nierówny kształt znamienia,
• B – brzegi: poszarpane lub nieregularne obrysy,
• C – kolor: niejednolita barwa, różne odcienie,
• D – duży rozmiar: szybki wzrost lub wypukłość zmiany,
• E – ewolucja: każda zmiana wyglądu w czasie.

Każda nowa lub zmieniająca się zmiana powinna zostać skonsultowana z dermatologiem lub chirurgiem onkologiem.

Złote zasady ochrony skóry

Ekspertki przypomniały także podstawowe zasady profilaktyki. Należy unikać przebywania na pełnym słońcu między godziną 11 a 16, stosować kremy z filtrem również zimą, nosić odzież ochronną i nie korzystać z solariów. W Polsce od 2018 roku obowiązuje zakaz korzystania z nich przez osoby poniżej 18. roku życia.

Specjaliści zalecają oglądanie skóry przynajmniej raz w miesiącu oraz coroczną kontrolę dermatologiczną z użyciem dermatoskopu – badania nieinwazyjnego i bezbolesnego.

Edukacja młodzieży i apel o czujność

Państwowa Inspekcja Sanitarna od siedmiu lat prowadzi program edukacyjny „Znamię! Znam je?”, realizowany wspólnie z Fundacją Gwiazda Nadziei. Skierowany jest on do uczniów starszych klas szkół podstawowych i szkół średnich. Do tej pory objęto nim ponad 44 tysiące młodych osób.

Ekspertki podkreślają, że profilaktyka dotyczy wszystkich – zarówno młodzieży, jak i seniorów. Regularna obserwacja skóry i szybka reakcja na niepokojące objawy mogą uratować zdrowie, a nawet życie.